Fiets van bamboe

'Neem de fiets, dan vervuil je niets' is een slogan waarmee het gebruik van de fiets wordt gepromoot. Hoewel het zonneklaar is dat fietsen veel minder belastend voor het milieu is dan autorijden, is het ook weer niet zo dat de fiets totaal niet vervuilend is. Voor de productie ervan moeten immers grondstoffen gewonnen worden en dat is geen geringe belasting voor het milieu.

Vanmorgen las ik in het dagblad Trouw dat er een bedrijf is dat fietsframes van bamboe maakt. Dit als duurzamer alternatief voor frames van staal, aluminium en koolstofvezel. Helaas zijn de bamboefietsen nogal duur: volgens het artikel uit de Trouw moet je er ruim 3500 euro voor neertellen.

De Technische Universiteit van Berlijn houdt zich ook met bamboefietsen bezig. De bouwtekeningen daarvan zijn kosteloos via hun website op te vragen. Of je per saldo goedkoper uit bent als je een bamboeframe zelf maakt, weet ik niet. Het lijkt mij in ieder geval wel een heel leuk knutselproject.




Meer info over de bamboefiets op internet:

http://www.calfeedesign.com/bamboo.htm

http://www.mbfbamboobikes.nl/

http://berlin-bamboo-bikes.org/ride
(op deze site zijn de bouwtekeningen van de doe-het-zelf bamboefiets op te vragen)

Het Levensweb

Een levend organisme (en dus ook het menselijk lichaam) is op te vatten als een machine. Deze manier van denken wordt het mechanicisme genoemd. Het mechanicisme is zeer vruchtbaar gebleken; feitelijk danken wij hieraan onze verworvenheden op het gebied van de geneeskunde. Toch heeft het wezenlijke tekortkomingen, want er zijn zaken die vanuit mechanistisch perspectief niet (of niet afdoende) verklaard kunnen worden.

Als men op zoek gaat naar een alternatief voor het mechanicisme, komt men al gauw uit bij het vitalisme. In het vitalisme wordt het bestaan van een niet-stoffelijk iets veronderstelt, namelijk 'levenskracht'. Volgens deze denkwijze worden levensprocessen door deze levenskracht gestuurd en gereguleerd.
Het vitalisme is op het eerste gezicht bijzonder aantrekkelijk. Voor het gevoel is het zeer aannemelijk dat groei, ontwikkeling en genezing worden bestiert door levenskracht. Zo wordt bijvoorbeeld de werking van yoga- en qigong oefeningen traditioneel verklaard aan de hand van vitalistische concepten. Vanuit wetenschappelijk oogpunt is het echter wenselijk geen extra aannames te doen, tenzij dit strikt noodzakelijk is (het scheermes van Ockham¹). De vraag is dus: is het mogelijk om meer inzicht te krijgen in levende systemen zonder het bestaan van levenskracht te veronderstellen?

Het antwoord hierop lijkt 'ja' te zijn.

Fritjof Capra presenteert in zijn boek 'Het Levensweb' een theoretisch kader dat de beperkingen van het mechanicisme moet overkomen zonder uit te gaan van het bestaan van levenskracht. Een centraal punt in Capra's betoog is dat men moet onderkennen dat een levend systeem zowel een materiële structuur als een organisatiepatroon heeft.

Een zeer interessant concept in het boek is het begrip 'autopoiese'. Capra gebruikt dit begrip om de aard van het organisatiepatroon van levende systemen aan te duiden. 'Auto' betekent 'zelf' en 'poiese' betekent in het Grieks 'scheppend'. 'Autopoiese' betekent dus 'zelfscheppend'.
Een autopoietisch systeem heeft een drietal kenmerken:
• het schept zichzelf;
• het begrenst zichzelf;
• het houdt zichzelf in stand.

De bacteriële cel is het eenvoudigste autopoietische systeem dat in de natuur wordt aangetroffen.

Capra bespreekt een aantal computerprogramma's waarmee men autopoietische sytemen gesimuleerd heeft. Hoewel deze simulaties de complexiteit van een levende cel bij lange na niet benaderen, laten ze wel zien dat het concept van autopoiese hout snijdt.

Tot slot gaat Capra in op de mogelijke implicaties van de door hem geschetste zienswijze voor de samenleving.

Naar mijn mening verdienen de ideeën van Capra serieuze aandacht. Ik denk dat het door hem besproken theoretische kader een waardevolle bijdrage kan leveren aan de geneeskunde, de oplossing van maatschappelijke vraagstukken en een effectief milieubeleid.



Boekgegevens

Titel:
Het Levensweb: levende organismen en systemen: verbluffend nieuw inzicht in de grote samenhang.

Auteur:
Fritjof Capra

ISBN:
9021529939


_________________________________________

¹Het principe van 'het scheermes van Ockham' wordt toegeschreven aan de 12^e eeuwse filosoof Willem van Ockham. Het kan als volgt verwoord worden: 'De eenvoudigste verklaring is meestal de beste.' Vandaar de voorkeur voor zo min mogelijk aannames binnen de wetenschap.

Alleen een kipvriendelijk ei hoort erbij!

In het februarinummer van Spaarmotief (het magazine van de ASN Bank), stond een artikel over eieren. In dit artikel kwam naar voren dat termen als 'scharreleieren' en 'vrije uitloop eieren' weliswaar heel diervriendelijk klinken, maar dat het met het welzijn van de kip toch nog steeds droevig gesteld is.

Scharrelkippen zitten met zijn negenen op één vierkante meter en elke kip heeft 15 cm stokruimte om op te zitten. Het onverdoofd afknippen van snavelpunten is bij scharrelkippen nog steeds niet verboden. Verder zien ze nooit het daglicht.

Het is maar de vraag of vrije uitloop kippen het beter hebben. Theoretisch gezien kunnen deze kippen naar buiten lopen, maar in praktijk vinden de meeste kippen de weg naar buiten niet. Ook bij deze kippen mogen de snavelpunten nog steeds afgeknipt worden.

Voor wie belang hecht aan werkelijk diervriendelijk verkregen eieren, zijn EKO-eieren de beste optie. De kippen zitten maximaal met zijn zessen op één vierkante meter. De stallen zijn zo gemaakt dat de kippen makkelijker de uitloopruimte kunnen benutten. Het afknippen van snavelpunten is bij deze kippen verboden, al moet hierbij worden opgemerkt dat dit verbod met een overgangstermijn is ingesteld.

Interessant: in het artikel stond dat de supermarkten onder druk van stichting Wakker Dier zijn gestopt met de verkoop van eieren uit legbatterijen. Hoewel er in mayonaise en koek soms nog steeds legbatterij-eieren verwerkt zijn, is het toch een flinke stap in de goede richting.

Producenten van levensmiddelen en goederen worden steeds meer onder druk gezet om duurzaam en verantwoord te produceren. Wij kunnen als consumenten daar een grote rol in spelen door nadrukkelijk te kiezen voor duurzaam geproduceerde voeding en waren.

Spaarmotief is te downloaden van:

http://www.asnbank.nl/index.asp?nid=9491

Permacultuur

Eerder schreef ik er al over hoe belangrijk het is dat de menselijke samenleving wordt ingebed in het ecosysteem hier op aarde (zie Mens en Natuur, 22 december 2009). In feite hangt ons overleven er van af. Maar hoe geef je hier concreet handen en voeten aan? Permacultuur kan hierbij van grote waarde zijn.

Permacultuur is bedacht door twee Australiërs (Bill Mollison en David Holmgren) in de jaren '70 van de vorige eeuw. Zij bestudeerden het ecosysteem van het Tasmaanse regenwoud en ontdekten dat er bepaalde algemene principes werkzaam zijn. Zij vroegen zich af of deze principes ook gebruikt zouden kunnen worden om in de behoeften van de mens te voorzien. Zij gingen hiermee aan de slag en ontwikkelden een aanpak die zij 'permacultuur' noemden. Dit woord is een samenvoeging van permanent en agricultuur (= landbouw). Hieruit blijkt dat permacultuur zich aanvankelijk bezig hield met voedselvoorziening. Tegenwoordig is permacultuur echter veel breder. Er wordt nu ook aandacht besteed aan: waterhuishouding, huisvesting, werk, economie en sociale structuren. Over de hele wereld zijn pioniers bezig om voor deze kwesties met behulp van de permacultuur-aanpak oplossingen te bedenken. Zij maken hierbij gebruik van zowel moderne wetenschap en techniek als van traditionele kennis (van bijvoorbeeld inheemse volken).

Het mooie is dat iedereen aan permacultuur kan doen. Ook al woon je midden in de stad in een flat met een balkonnetje, dan nog kun je met de permacultuurprincipes aan de slag!


Aanbevolen links

www.permacultuurnederland.org

www.permacultuur.eu

permacultureprinciples.com (Engelstalig)

permacultuur.startpagina.nl


Aanbevolen boeken

Morrow, Rosemary, Earth users guide to permaculture. 2^nd edition, Pymble (NSW), 2006.

Waard, Fransje de, Tuinen van overvloed. 1^e druk, Utrecht, 1996.

Whitefield, Patrick, Permaculture in a Nutshell. 3^rd edition, East Meon (Hampshire), 2008.

Mens en Natuur

Wij mensen zijn zeer geneigd om onszelf buiten de natuur te plaatsen. Ik heb wel eens horen zeggen dat er in Nederland eigenlijk geen natuur meer is, omdat alles door de mens is aangelegd. Zo'n uitspraak geeft al aan hoe diep de neiging om onderscheid te maken tussen 'mens' en 'natuur' zit ingebakken. Volgens mij zorgt deze manier van denken voor enorm veel problemen. Het verhindert ons om werkelijk in harmonie te leven met al onze medeschepselen hier op Aarde.

Wij maken evengoed deel uit van de natuur als elke andere levensvorm. Ook alles wat wij maken maakt deel uit van de natuur. Technologie kan gewoon niet onnatuurlijk zijn, want al onze technologieën moeten gehoorzamen aan natuurwetten. Wel kan een onverantwoord gebruik van technologie verwoestende gevolgen hebben.

Als je kijkt naar de overweldigende milieuproblemen, zou je haast denken dat het beter was als wij mensen helemaal niet zouden bestaan. Toch geloof ik dat het een duurzame menselijke samenleving best mogelijk is.

Het is van het allergrootste belang dat we onze technologische samenleving integreren in het ecosysteem op Aarde. Om dit te kunnen doen moet er allereerst een verschuiving in ons denken plaatsvinden. We moeten onszelf niet langer als buiten de natuur staand beschouwen. We moeten beseffen dat wij deel uitmaken van de natuur en dat wij net zoals elke andere soort hier op Aarde mogen bestaan.

Misschien is de menselijke samenleving over een paar eeuwen zodanig verweven met het Aardse ecosysteem dat de mensen die dan leven zich zullen afvragen hoe het ooit anders had kunnen zijn. Laten we het hopen en laten we eraan werken!!